IMRT چیست و به چه دردی می خورد؟

این روش که از سال 1960 میلادی اختراع شده بود تا دهۀ 90 میلادی چندان مورد استفاده قرار نگرفت. IMRT یک روش پیشرفته و پر دقتِ پرتو درمانی است که از کنترلگرهای کامپیوتری اشعه X در آن استفاده می شود تا تومورهای بدخیم یا نقاطی مشخص از تومور با دوزی دقیق و حساب شده مورد تابش قرار گیرند.  دوز تابشی از سه بعد فضا بصورت منسجم در آمده تا اینکه بوسیله تلفیق یا کنترل شدت، این پرتو ها کانونی شوند تا بیشترین دوز تابشی به تومور و کمترین مقدار آن به بافتهای معمولی اطراف تومور تابانده شود. درمان دقیق با استفاده از عکسبرداری مقطعی(Tomography) که بوسیلۀ عکس های CT بدست آمده صورت می گیرد. بعد با کامپیوتر بررسی شده تا مقدار مناسب دوز تابشی محاسبه شود که بهترین و بیشترین اثر را بر روی تومور داشته باشد. معمولا ترکیبی از میدانهای متعددی که بشدت تلفیق شده اند و از منابع پرتوی مختلفی منتشر می شوند و دارای دوز مناسبی هستند به تومور تابانده می شوند.

بدلیل اینکه نسبت دوز دریافتی توسط بافت معمولی به دوز دریافتی تومور، در IMRT به حداقل مقدار خود رسیده ، بیشترین اثر دوز تابشی می تواند به تومور برسد که در مقایسه با پرتو درمانی های مرسوم کمترین عوارض جانبی را خواهد داشت. همچنین IMRT قابلیت کاهش مسمومیت ناشی از درمان را تا وقتی که دوز تابشی بالا نرفته را داراست. هم اکنون IMRT در درمان سرطانهای زیر موفق است:

سرطان پروستات ، سر و گردن ،  سینه ، ریه ،  تیروید ، کبد ، مغز ، غدد لنفاوی ، بیماری زنان و بافت های پیوندی. IMRT همچنین برای درمان سرطان های کودکان مفید است.

پرتو درمانی مبتنی بر IMRT ، رشد و تقسیم سلول های سرطانی را متوقف می کند، بنابراین رشد تومور کند می شود. در بسیاری موارد ، پرتودرمانی باید توانایی کشتن سلولهای سرطانی را داشته باشد تا تومور سرطانی را کوچک کند و یا از بین ببرد.

چه کسانی در این روش کار می کنند؟

یک گروه متخصص و ویژه متشکل از متخصص سرطان، متخصص دوزیمتری، فیزیکدان پرتو پزشک و یک رادیو تراپیست و همچنین پرستار پرتو درمانی ، تابش دهی به بیمار را از آغاز تا انتها انجام می دهند.

متخصص سرطان رهبری گروه را بر عهده دارد و دوره های ویژه ای را همراه با پرتو پزشک دنبال می کند. پرتو پزشک نیز شتاب دهندۀ خطی را به شکل دقیق راه اندازی کرده و مقدار دوز تابشی را به طور دقیق محاسبه می کند. یک متخصص دوزیمتری که زیر نظر پرتو پزشک قرار دارد ، مقدار و شدت مورد نیاز پرتو را برای رسیدن به دوز تجویز شده توسط متخصص سرطان ، بررسی می کند. یک رادیوتراپیست حرفه ای نیز موقعیت قرار گرفتن مریض را روی تخت دستگاه، مشخص می کند و پرستار پرتو درمانی نیز در مورد نحوه درمان و عوارض احتمالی آن با مریض صحبت می کند.

در این روش چه تجهیزاتی استفاده می شود؟

یک شتابدهندۀ خطی پزشکی، فوتونها و یا اشعهX مورد استفاده در IMRT را تولید می کند. این دستگاه به اندازه یک اتاق کوچک است. مریض روی تخت دستگاه دراز می کشد و دستگاه شتاب دهندۀ خطی، پرتو ها را از جهات مختلف به تومور می تاباند. شدت هر کدام از پرتو ها در جهت های مختلف ، بسته به نوع طرح درمانی می تواند متفاوت باشد.

چه کسی با این تجهیزات کار می کند؟

رادیوتراپیست در یک اتاق مجاور که در برابر پرتو ها حفاظت شده است این کار را انجام می دهد. رادیو تراپیست می تواند در سرتاسر این پروسه با مریض ارتباط داشته باشد. همچنین او می تواند مریض را از طریق پنجره ای با شیشه های قطور (همراه با مولکولهای سرب) و یا از طریق مونیتور مشاهده کند.

آیا تمهیدات خاصی برای این روش مورد نیاز است؟

قبل از انجام این روش سلامت فیزیکی بدن و سوابق پزشکی بیمار باید مورد بررسی قرار گیرد. بعد جلسۀ شبیه سازی در مان که شامل CT scans می شود از طرف متخصص سرطان انجام می گیرد که در آن شکل سه بعدی تومور و بافتهای اطراف آن بدست می آید. متخصص دوزیمتری و فیزیکدان پرتو پزشک از این اطلاعات استفاده کرده تا پرتوی مناسب را از IMRT استخراج کنند. روشهای اضافی عکس برداری می تواند شامل PET و MRI شود که ممکن است برای IMRT مورد نیاز باشد. این عکس برداری های تشخیصی به متخصص سرطان کمک می کند تا مکان دقیق تومور را شناسایی کند. معمولا جلسات IMRT در حدود یک هفته بعد از شبیه سازی شروع می شود. در برخی موارد جلسه تدارک درمان ضروری است تا یک دستگاه ویژه قالب ریزی شود تا مریض به راحتی و با دقت مورد درمان قرار گیرد. قبل از درمان ، ممکن است پوست مریض علامت گذاری یا خالکوبی شود تا هدفگیری درمان دقیق تر شود.

این روش چگونه انجام می شود؟

IMRT یک درمان تهاجمی است که نیاز به جلسات متعدد و مجزای درمانی دارد. عوامل متعددی در تعیین تعداد جلسات IMRT نقش ایفا می کنند. متخصص سرطان نوع و مکان و اندازۀ تومور بدخیم را بررسی می کند. معمولا مریض ها برای پنج جلسه در هفته و به مدت شش هفته ، برای درمان IMRT نوبت دهی می شوند.

در آغاز جلسه ، مریض توسط رادیوتراپیست روی تخت خوابانده می شود و روی بدن او علامت گذاری می شود. ممکن است مریض در حین درمان تغیر مکان داده شود. طول هر جلسه درمان نیز حدود 15 تا 30 دقیقه است.

این روش چه مزایایی دارد؟

IMRT کنترل موضعی را بهبود می دهد و در همان حال نیز پرتو دهی جانبی را روی بافت های دیگر کاهش می دهد. IMRT همچنین برای برخی انواع سرطان سینه مفید  است مخصوصا سرطان سینه چپ که روشهای دیگر عوارض جانبی ای را به قلب متحمل می کنند. مطالعات قبلی نشان می دهد که پرتو دهی قلب می تواند اثراتی را از 10 تا 50 سال بر روی بیمار باقی بگذارد. IMRT اثرات پرتو دهی نا خواسته روی قلب را کاهش می دهد. مطالعات برروی این مطلب هنوز ادامه دارد.

در هنگام درمان ، انسان چه چیزی را احساس می کند؟

IMRT بدون درد است. انسان چیز غیر عادی ای را احساس نمی کند. بهر حال در صورت ناراحت کننده بودن ، دستگاه را می توان متوقف کرد. در هنگام انجامIMRT مریض ممکن است اثرات جانبی درمان را تجربه کند. حقیقت انکار ناپذیر اثرات جانبی، به ساختار بافت های معمولی مورد تابش قرار گرفته باز می گردد. متخصص سرطان حتما باید در مورد اثرات جانبی این شیوه درمان، با مریض صحبت کند.