مقدمه

تشعشع دریافتی در تصویر برداری های پزشکی معمولا شدت کمی دارند و همیشه به خاطر مزایا و دقت تشخیص شان قابل توجیه اند. تاکنون دلیل مستند و محکمی برای صدمه رسان بودن پرتو های عکس برداری رادیولوژیکی یافت نشده است.

استفاده های درمانی از پرتوها ، طبیعتا نیازمند دریافت میزان بیشتری از پرتو هاست و پزشکان باید فواید و مضرات آن را برای بیمار محاسبه کند. در کاربرد های تشخیصی ، ما فقط مدل های تئوریکی را که بیانگر خطر سرطان هستند را داریم ، اما این مدل ها همگی نتایج برون یابی تشعشع های زیاد به تشعشع های کم هستند و بیانگر قطعی وارد آوردن صدمه به بدن نیستند. این تشعشع ها معمولا در حد پرتو هایی هستند که به طور عادی و روزمره در محیط اطراف ما وجود دارند ، همچنین بر مزایای فراوان این آزمایش ها نیز باید تاکید کرد.

دوز های تابشی استاندارد برای بسیاری از روش های تشخیصی پزشکی تخمین زده شده است. ارائه دز دقیق تابشی در پرتو درمانی غیر ممکن است، چون باید به صورت مورد به مورد بررسی شود. دز های داده شده در جداول زیر برای برخی روشهای تشخیصی و درمانی عمومی داده شده است. باید توجه داشت که این دوز ها به صورت نوعی می باشند و ممکن است بسته به عمر یا کارخانه سازنده دستگاه (در مورد دستگاه های تشخیصی و درمانی) ، روش های مطالعاتی (در مورد دستگاه هایی که نیاز به تنظیم دارند) متغیر باشد.

دوزهای نمونه از آزمایشات تشخیصی رادیولوژی

لازم به ذکر است ، برای مقایسه با جدول زیر ، ما سالانه حدود 300mrem (3mSv) دوز از محیط اطراف دریافت می کنیم.

عکسبرداری ساده اشعه X (رادیوگرافی)
یک عکس از:	دوز معادل, mrem (mSv)
جمجمه(از مقابل یا پشت)	3 (0.03)
جمجمه(از کنار)	1 (0.01)
قفسه سنه(از مقابل)	2 (0.02)
قفسه سینه(از کنار)	4 (0.04)
قفسه سینه(از مقابل وکنار)	6 (0.06)
ستون فقرات(از مقابل)	40 (0.4)
ستون فقرات(از کنار)	30 (0.3)
کمر(مقابل)	70 (0.7)
کمر(کنار)	30 (0.3)
شکم(مقابل)	70 (0.7)
شکم(کنار)	53 (0.53)
لگن فوقانی(کنار)	70 (0.7)
لگن تحتانی	83 (0.83)
عکسبرداری از دندان	0.4 (0.004)
مفاصل	6 (0.06)

آزمایش کامل	دوز معادل, mrem (mSv)
عکسبرداری پیلوگرام(توسط تزریق) از کلیه(با 6 عکس)	250 (2.5)
باریوم خوراکی (24 عکس در 106 ثانیه فلوروسکپی)	150 (1.5)
سی تی اسکن مغزی	200 (2.0)
سی تی اسکن قفسه سینه	800 (8.0)
سی تی اسکن شکم	1,000 (10)
سی تی اسکن لگن	1,000 (10)
سی تی اسکن سر و سینه	1,110 (11)
PTCA(مطالعات قلب)	750-5,700 (7.5-57)
آنژیوگرافی کرونر قلب	460-1,580 (4.6-15.8)
ماموگرافی	13 (0.13)
کمر	180 (1.8)
ستون فقرات کمری	140 (1.4)
گردن	27 (0.27)

جدول زیر نیز دز معادل را برای رادیو دارو ها نشان می دهد:

نوع اسکن	اکتیویته mCi (MBq)	رادیو دارو	دوز موثر, mrem (mSv)
مغز	20 (740)	99m+Tc DTPA	650 (6.5)
مغز	50 (1,850)	15O water	170 (1.7)
مغز	20 (740)	99mTc HMPAO	690 (6.9)
صفرا	5 (185)	99mTc SCO	370 (3.7)
مغز استخوان	20 (740)	99mTc MDP	440 (4.4)
ریه (تزریقی یا تنفسی)	5 & 10 (185 & 370)	99mTc MAA & 133Xe	150 (1.5)
کلیه	20 (740)	99mTc DTPA	310 (3.1)
کلیه	20 (740)	99mTc MAG3	520 (5.2)
تومور	3 (110)	67Ga	1,220 (12.2)
قلب	30 (1,100)	99mTc sestimibi	890 (8.9)
	30 (1,100)	99mTc pertechnetate	1,440 (14.4)
قلب	2 (74)	201Tl chloride	1,700 (17)
	30 (1,100)	99mTc tetrofosmi	845 (8.45)
موارد دیگر	10 (370)	18F FDG	700 (7.0)

زنان باردار یا شیرده

برای زنان باردار و یا شیرده مواردی وجود دارد که باید به آن توجه کنند.

جنین در حال رشد نسبت به پرتو و تشعشع بسیار حساس است. اگر یک آزمایش که در آن از تشعشع استفاده می شود را بتوان به تاخیر انداخت و یا آن را با شیوه های دیگر جایگزین کرد ، بسیار مناسب خواهد بود. اما در مورد مطالعات پرتو درمانی حکم واحد ی را نمی توان صادر کرد، چون گاهی ممکن است ضروری باشد. در مورد داروهای تزریقی برای تشخیص یا درمان رادیویی برای زنان شیرده ، باید احتیاط کرد ، چون ممکن است رادیوداروی تزریقی با شیر ترکیب شود و از آنجا به بدن کودک راه یابد.

دوز برخی داروهای مهم هسته ای که به جنین تشعشع می رساند در زیر آمده است:

دوز رسیده از داروی هسته ای به جنین اسکن از: اکتیویته, mCi (MBq) رادیودارو دوز معادل رسیده به جنین , mrem (mSv) استخوان 20 (740) 99mTc MDP 460 (4.6) ریه(تزریقی) 5.5 (200) 99mTc MAA 56 (0.56) تیرویید 0.8 (30) 123I NaI 60 (0.6) 0.015 (0.55) 131I NaI 4 (0.04) تومور 5 (190) 67Ga Citrate 1,800 (18 ریه(استنشاقی) 30 (1,100) 133Xe Gas 0.54 (0.0054) قلب 1.5 (55) 201Tl chloride 530 (5.3) کلیه 20 (740) 99mTc MAG3 1,400 (14) 20 (740) 99mTc DTPA 900 (9) قلب 30 (1,100) 99mTc sestimibi 1,700 (17) جگر 9.5 (350) 99mTc disofenin / mebrofenin 600 (6) عفونت 5.4 (200) 99mTc White Blood Cells 76 (0.76) 0.5 (20) 111In White Blood Cells 260 (2.6) جگر، طحال 8 (300) 99mTc Sulfur Colloid 54 (0.54) مغز 20 (740) 99mTc HDP 390 (3.9) مغز/تیرویید 30 (1,100) 99mTc Pertechnetate 1,200 (12) قلب/جریان خون 25 (930) 99mTc Red Blood Cells 600 (6.0)

131I  در اینجا برای کاربرد تشخیصی است.(برای اطلاع از درمان و اسکن تیرویید اینجا را کلیک کنید.

جدول زیر دوز تابشی رسیده به جنین را در زمان های 0و3و6و9 ماهگی بارداری برای تابش های معمولی نشان می دهد.

دوز تخمینی رسیده به جنین برای قرار گرفتن در معرض تشعشعات مختلف
نوع عکس	دوز رسیده به جنین mrem, (mSv)
	اوایل بارداری	ماه سوم	ماه ششم	ماه نهم
لگن (از جلو)	144 (1.44)	131 (1.31)	127 (1.27)	157 (1.57)
لگن (از عقب)	40 (0.40)	16 (0.16)	232 (2.32)	100 (1.00)
لگن(از کنار)	53 (0.53)	32 (0.32)	48 (0.48)	52 (0.52)
ستون فقرات (قسمت سینه ای)	1.8 (0.018)	1.1 (0.011)	6.9 (0.069)	13 (0.13)
ستون فقرات(از کنار)	0.6 (0.006)	0.6 (0.006)	1.7 (0.017)	3.2 (0.032)
ستون فقرات کمری(از عقب)	225 (2.25)	197 (1.97)	394 (3.94)	926 (9.26)
ستون فقرات کمری(از کنار)	113 (1.13)	62 (0.62)	84 (0.84)	85 (0.85)

در مورد زنان شیرده که رادیو دارو دریافت می کند ، در مجله Journal of Nuclear Medicine تشعشع رسیده به کودک شیرخوار محاسبه شده است. که برخی از آنها در زیر آمده است:

خلاصه توصیه های لازم برای دارو های قبل نفوذ در شیر نوع رادیودارو اکتیویته, mCi (MBq) مشاوره؟ * توصیه 67Ga Citrate 5.0 (185) بله توقف شیردهی 99mTc DTPA 20 (740) خیر   99mTc MAA 4 (148) بله 12ساعت 99mTc Pertechnetate 30 (1,110) بله 48 ساعت 131I NaI 150 (5,550) بله توقف شیردهی 51Cr EDTA 0.05 (1.85) خیر   99mTc IDA agents 8 (300) خیر   99mTc Glucoheptonate 20 (740) خیر   99mTc HAM 8 (300) خیر   99mTc MIBI 30 (1,110) خیر   99mTc MDP 20 (740) خیر   99mTc PYP 20 (740) خیر   99mTc Red Blood Cells in vivo 20 (740) خیر 12 ساعت 99mTc Red Blood Cells in vitro 20 (740) خیر   99mTc Sulfur Colloid 12 (444) خیر   111In White Blood Cells 0.5 (18.5) خیر   123I NaI 0.4 (14.8) بله توقف شیردهی 123I OIH 2 (74) خیر   123I mIBG 10 (370) بله 48 ساعت 125I OIH 0.01 (0.37) خیر   131I OIH 0.3 (11.1) خیر   99mTc DTPA Aerosol 1 (37) خیر   99mTc MAG3 10 (370) خیر   99mTc White Blood Cells 5 (185) خیر 48 ساعت 201Tl Chloride 3 (111) خیر 96 ساعت
*		"خیر" به معنی عدم نیاز به قطع شیردهی است که ملاک پایین تر بودن دوز معادل از 1mSv است.

دز در رادیو تراپی

در رادیوتراپی، دوزهای خیلی زیادی برای درمان سرطان تابش می شود که این دوز زیاد برای از بین بردن بافت های نا سالم است ولی نباید به حدی باشد که به بافت های سالم صدمه بزند. وقتی پرتو از خارج تابیده شود، باید این پرتو های کانونی شوند تا فقط بافت ناسالم مورد تابش قرار گیرد و به بافت های دیگر صدمه نزند. گاهی نیز ممکن است منابع رادیواکتیو در داخل بدن قرار گیرند که می تواند به وسیله نشاندار کردن مولکول های خاصی در بدن باشد. محاسبه دز در این حال کار مشکلی خواهد بود و به مطالعات بسیار دقیق نیاز دارد.