بسمه تعالی

بی شک سرعت و اهمیت روزافزون الکترونیک درپیشرفت تمام شاخه های علمی بویژه علم پزشکی چشمگیر بوده و در این بین شاخه رادیولوژی در بین شاخه های علوم پزشکی بدلیل داشتن زمینه های مساعد در جهت قبول تغییرات ، بیش از سایر رشته ها در مسیر تحول قرار گرفته و بیشترین سود و بهره وری را از جریان اپیدمی الکترونیکی  شدن داشته است.

در این راستا می توان به تحولات چند سال اخیردر رادیولوژی اشاره کرد که در کشورهای پیشرفته اتفاق افتاده ، در این کشورها خروجی تمام دستگاه های رادیولوژی بصورت دیجیتال می باشد  بطوریکه تمام اطلاعات الکترونیکی بوده و دیگر نیاز به انبار کردن فیلم ها و سایر اطلاعات نیست . در ضمن این روش از دقت و سرعت زیاد و امنیت فوق العاده برخوردار می باشد .

 با توجه به اینکه اکثر اطلاعات بیمار از قبیل آزمایشات ، دستورات بیمارستانی و ... در حال حاضر در بیمارستان ما بصورت الکترونیکی می باشد و دیجیتال کردن  سیستم رادیولوژی مکمل سیستم فعلی بوده و کمک شایانی در پیشبرد اهداف سازمان که همانا رضایتمندی بیماران می باشد ، می نماید .

با توجه به اینکه حجم مراجعات بیماران به بخش رادیولوژی اعم از بستری و سرپایی، زیاد بوده و درخواست های رادیوگرافی جزء لاینفک پرونده پزشکی اغلب بیماران است ، علی الخصوص در افرادی که بیماری مزمن داشته و نیاز به پیگیری مداوم و طولانی و بدنبال آن رادیوگرافی  دارند و یا افرادی که جهت کمیسیونهای مختلف پزشکی ، بویژه پزشکی قانونی جهت رادیوگرافی به بخش رادیولوژی مراجعه می کنند ، الکترونیک کردن این اطلاعات همراه با تصاویر مربوطه حائز اهمیت فوق العاده است .

امروزه سیستم های دیجیتال جایگزین سیستم های فعلی فیلم – اسکرین شده که خود شامل دو گروه DDR و IDR می باشد

1-            IDR (Indirect Digital Radiography)  : رادیوگرافی دیجیتال غیر مستقیم

2-            DDR ( Direct Digital Radiography )  : رادیوگرافی دیجیتال مستقیم

تبديل سیستم های راديولوژي آنالوگ به ديجيتال با دو تکنيک  امکان پذير است که اين دو روش عبارتند از:

الف ) استفاده از سيستم هاي CR (( IDR

ب ) استفاده از سيستم هاي DDR

CR (computed radiography)

يک صفحه فسفري در داخل کاست مخصوص قرار گرفته که پس از پرتودهي ، اطلاعات تصوير عضو مورد راديوگرافي در صفحه ذخيره شده ، کاست به دستگاه کاست خوان(Reader )  منتقل می شود و در دستگاه مزبور توسط ليزر، اطلاعات تصوير تبديل به نور مرئي شده نور بازتابي توسط فوتودايود به سيگنال الکتريکي تبديل شده در کامپيوتر ذخيره می گردد.  پس از آن تصوير با Thermal printer  بر روي فيلمهاي مخصوص ثبت شده و يا از طريق Dicom به سيستم  PACS  (آرشیو) منتقل مي گردد .

 سیستم CR شامل قسمت های زیر است :

 الف )Imaging plate(IP)   صفحه تصویر

ب)  Reader unit

ج)  Work station

استفاده از IP  و سیستم CR  در مقایسه با سیستم معمولی فیلم – اسکرین مزایای زیادی دارد از جمله :

- از تمام دستگاه هاي راديولوژي قديمي که اشعه ايکس استاندارد توليد مي کنند مي توان استفاده کرد

- مقدار پرتوگیری  بيمار به میزان 60%  کاهش مي دهد.

-  بسيار کم حجم بوده و فضای فیزیکی بخش را کمتر اشغال می کند  و بي صدا مي باشد.

 - باعث صرفه جویی در وقت و افزایش راندمان بخش رادیولوژی می گردد .

 - به علت کاهش شرایط اکسپوژر، عمر مفيد دستگاه راديولوژي را طولاني مي کند.

- امکان ویرایش تصاویر از قبیل تغییر دانسیته و کنتراست ، Zoom  و Pan  کردن تصاویر ، اعمال فیلترهای تشخیصی و اندازه گیری و علامت گذاری روی تصاویر را فراهم می سازد .

- نسبت به سيستم راديولوژي معمولي نيروي انساني کمتري نياز دارد

- به علت عدم استفاده ار داروي ظهور و ثبوت آلودگي محيط زيست ايجاد نمي کند .

-  با سيستم شبکه مي توان تصاوير راديولوژي را به سالن هاي کنفرانس و آموزش متصل کرده و امکان برقراری ارتباط با سایر مراکز بصورت Tele medicine  را فراهم می سازد .

 - تصاوير و گزارشات راديولوژي را مي توان بصورت  CD و یا چاپ بر روی کاغذ معمولی و مخصوص در اختيار بيماران قرار میدهد.

 - امکان اشتباه شدن کليشه هاي راديوگرافي بيماران با يکديگر وجود ندارد

- امکان دسترسی ساده و آسان به تصاویر بیماران و آرشیو آنها  در کامپیوتر وجود دارد .

-  هزینه های متفرقه از قبیل خرید پروسسور ، فیلم ، کاست ، فولی وجود ندارد .

- از تصاویرذخیره شده  به منظور تطبیق و عدم تطبیق در کمسیون های پزشکی  و پزشکی قانونی می توان استفاده کرد .

DDR (Direct Digital Radiography

در تکنولوژي  DDR اشعه ايکس ابتدا با سنتيلاتور برخورد کرده ، فوتونهاي نوري ايجاد می شود  واین   فوتونها توسط فوتودايود جذب شده  به سيگنال الکتريکي تبدیل می شودو سيگنال های توليد شده به کامپيوتر  جهت پردازش منتقل می گردد تصویر حاصله دارای نویز کمتر و در نتیجه کیفیت بالاتری می باشد.  

مزاياي استفاده از راديولوژي ديجيتال

- افزايش تصاوير بايگاني و سيستمهاي ارتباطي (PACS)

- افزايش کيفيت موثر تصاوير

- استفاده از پرتو دهي کم براي توليد تصاوير با کيفيت بالا

- استفاده ازسيستمهاي تشخيص خودکار

- صرفه جويي در وقت

- عدم نياز به تکرار تصاوير مات

- حذف سيستم ظهور و ثبوت و تاريکخانه ها

- استفاده از مزاياي پرونده الکترونيکي و تله راديولوژي

مزایایی که سیستم CR بر DR  دارد شامل

 1-قابلیت اتصال به کلیه دستگاههای رادیولوژی

2-عدم تغییرات گسترده در بخش رادیولوژی برای سیستم های موجود

3-مورد استفاده برای دستگاههای پرتابل

معایب این دو سیستم شامل بالا بودن هزینه های تعمیر و نگهداری و در دسترس نبودن شرکتهای سازنده وهمچنین بالا بودن هزینه اموزش پرسنل می باشد.

ضروری است هنگام خریداری این سیستم ها موارد ذیل رعایت شود :

1-داشتن قابلیت های فراوان برای بهینه سازی تصا ویر و ویرایش آنها

2-میزان رزولوشن IP

3-سرعت پردازش بالای  READER وزمان نمایش اولیه تصاویر

4-کاربری آسان نرم افزار

5-دارا بودن SLOTهای دوگانه برای ورود وخروج جداگانه کاست به کاهش اتلاف وقت

6-طول عمر مفید کا ست های مصرفی وتوجه به ساختار خاص آن و داشتن کاور

7-مطابقت کاست ها از نظر سایز آنها با سینی کاست و میدان تابش اشعه

8-گارانتی و خدمات پس از فروش و در دسترس بودن شرکت

9- اندازه و وزن دستگاه و توان خروجی آن

10- توجه به تجهیزات دیگر از قبیل مانیتور، UPS ، تعداد و سایز کاست ها

در سیستم های جدید ذخیره فایل های صوتی ( برای گزارش نویسی) بصورت مستقیم در کامپیوتر وجود دارد بطوریکه این فایل های صوتی از کامپیوتر پزشک به کامپیوتر تایپیست ارسال شده که تایپیست می تواند با قرار دادن دیکتافون های موبایل اتصال هدفون و پدال ، تایپ را از روی دیکتافون انجام دهد . در روشی دیگر بدون نیاز به دیکتافون از طریق نرم افزار دیکت افیس، تایپیست فایل های صوتی را دریافت و بر روی کامپیوتر مدیریت کرده و با استفاده از ابزار جانبی،  تایپ را انجام دهد.

MRO(Maintenance Repair Organization )   : چون سیستم DR  و CR  جزء کالاهای سرمایه ای بیمارستان هستند نیازمند نگهداری ، تعمیر ، سازماندهی مناسب می باشند از این رو باید برنامه ای تدارک دید که از دستگاه بیشترین استفاده  با کمترین آسیب را برد که به اسم  MRO  ( برنامه بهینه ساز و یاریگر)  معروف است .

چون هزینه های تعمیر و نگهداری اینگونه سیستم ها سرسام آور است ، نیازمند یک برنامه منظم زیر نظر مسئول بخش بر اساس استانداردها می باشد که برخی از این برنامه ها  به قرار زیر می باشد :

1-     کنترل درجه حرارت و رطوبت محیط

2-     دور نگه داشتن دستگاه از نویزهای با سطح بالا

3-     دور نگه داشتن سیستم از میدان مغناطیسی با شدت  بالا

4-     استفاده صحیح از دستگاه و کنترل روزانه آن

5-     حفاظت از دستگاه به منظور جلوگیری از صدمات فیزیکی به دستگاه

با همکاری چنگیز مهرورز، عباس کوکبی ، لیلا طهماسبی فر ، رباب احمدی