سی تی اسکن در مقایسه با آزمون های X معمولی می تواند تصاویر ارگان های داخلی، استخوان،بافت نرم وعروق خونی رابا وضوح بیشتر وجزییات بیشتری ارایه کنند.

موارد استفاده رایج از این روش(CT ) کدامند؟

این روش نوعاً در جهت کمک به تشخیص برخی از علت های درد لگنی وشکمی وبیماریهای ارگانهای داخلی،روده کوچک وبزرگ وسایر موارد به کار می روند. این موارد عبارتند از:

عفونت هایی مثل آپاندیسیت، دیورتیکولیت، جمع شدگی مایع عفونی، AKA وآبسه ها

پروسه های التهابی مانند پانکراتیت،پیلونفریت،بیماریهای التهاب روده ای مانند کرون

سرطان های روده بزرگ،کبد،کلیه ها، پانکراس،مثانه ولنفوم،

سنگ های کلیه ومثانه

آنوریسم های آیورت شکمی وبیماریهای دیگر عروقی مانند لخته های خونی وتنگی های غیرمعمول یا باریک شدگی عروق

همچنین سی تی اسکن شکم  ولگن برای موارد زیر نیز استفاده می شود:

تشخیص زودرس آسیب های کبدی، طحال؛ کلیه یا اندام های دیگر داخلی در موارد ضرب دیدگی

راهنمای بیوپسی(نمونه گیری بافتی) وسایر موارد مانند درناژ آبسه و به مقدار کم دردرمان تومور به طور تهاجمی

طرح وارزیابی نتایج جراحی مانند پیوند عضو ویا بای پس معده ای

مرحله بندی، طرح ریزی واجرای مناسب درمان تومورها در روش های رادیوتراپی وشیمی درمانی

چگونه من برای این آزمون آماده شوم؟

شما باید لباس راحت ونسبتاً گشاد بپوشید وگرنه به شما گان پوشانیده می شود.اشیای فلزی شامل: جواهرات،عینک،.سمعک، دندان مصنوعی وسنجاق سر ممکن است روی تصاویر سی تی تاثیر بگذارند بنابراین باید قبل از انجام این روش باید ازبدن خارج شوند.

ممکن است به شما توصیه شود به مدت چندین ساعت قبل از آزمون چیزی نخورید وننوشید به ویژه اگر ماده کنتراست درطول آزمون به شما تجویز شود.اگر شما ازداروی خاصی استفاده می کنید ویا حساسیت دارید قبلاً به پزشکتان اطلاع دهید.اگرشما حساسیت شناخته شده ای به ماده حاجب دارید،ممکن است پزشکتان به شما داروهایی درجهت کاهش خطر واکنش های حساسیتی به شما تجویز کند.

همچنین  شما هرنوع بیماری ویا شرایط پزشکی جدید ویا داشتن تاریخچه ای ازبیماریهای قلبی،آسم،دیابت،بیماریهای کلیوی ویا مشکلات تیروییدی خود را به پزشک اطلاع دهید.هریک ازاین حالت ها ممکن است خطر یک اثر ناخواسته غیر معمول راافزایش دهد.زنان باید همیشه هرگونه احتمال حاملگی خود را به تکنولوژیست سی تی اسکن ویا پزشک خود اطلاع دهند.

تجهیزات سی تی اسکن شبیه چیست؟سی تی اسکن نوعاً یک دستگاه جعبه مانند بزرگ با یک سوراخ (یایک تونل کوتاه) دروسط آن می باشد.شما روی یک تخت باریک که به داخل وخارج می لغزد،دراز می کشید . تیوب اشعه X  وآشکارسازها که روبروی  هم واقع درحلقه ای به نام گانتری واقع شده اند،اطراف شما می چرخند.اتاق کنترل جایی است که اطلاعات تصاویر در آنجا پردازش شده وتکنولوژیست ، دستگاههای مربوطه را مدیریت می کند که این اتاق در جایی جدا از اتاق تصویربرداری قرار دارد.

کارکرد این روش چگونه است ؟

کارکرد سی تی درخیلی موارد شبیه آزمون اشعه X است.اشعه X شکلی از تابش شبیه نور یا امواج رادیویی است،که به سمت بدن می تابد نواحی مختلف بدن به درجات متفاوت اشعه X راجذب می کنندوتصویر روی فیلم فوتوگرافی یایک صفحه مخصوص ثبت می شود که تصاویر استخوانها سفید،بافت نرم به صورت سایه خاکستری وهوا سیاه دیده می شود.

در سی تی اسکن تابش های زیاد اشعه X درمسیر مارپیچی به همراه ردیف های آشکار سازکه دور شما می چرخد-آشکارسازها میزان تابش اشعه وجذب آنرا اندازه می گیرد- وحرکت همزمان انجام می شود.یک برنامه مخصوص کامپیوتری تعداد زیادی ازاین اطلاعات رادر جهت ایجاد تصاویر دوبعدی (عرضی)بدن شمارا پردازش می کند وسپس درمانیتورنمایش داده می شوداین تکنیک سی تی اسپیرال یا هلیکال نامیده می شود.

تصویر سی تی شبیه به قرص نان  برش داده شده می باشد وقتی که برش های تصویر به وسیله کامپیوتر جمع آوری شدند جزییات تصویر بهتر دیده می شوند.ظرافت در فن آوری آشکارسازها این اجازه را می دهد که سی تی اسکن های جدید دریک چرخش چندین برش تصویر گرفته شود این اسکنرها سی تی اسکن مولتی اسلایس یا مولتی دتکتور نامیده می شود که برش های نازکتررا در مدت زمان کمتر و با جزییات بیشتر با تواناییهاوقابلیت های اضافی تصویربرداری امکان پذیر باشد.سی تی اسکن های جدید چنان سریع هستند که شما بتوانید چندین برش ازبدن را فقط درچند ثانیه انجام دهید.

سرعت اسکن برای تمامی بیماران مفید است مخصوصاً برای کودکان،افراد مسن وبیماران اورژانسی.

برای برخی از آزمون های سی تی اسکن ماده کنتراست در جهت تشدید کنتراست ورویت بهتر نواحی بدن مورد استفاده قرار می گیرد.

این آزمون چگونه انجام می شود؟تکنولوژیست شما راروی تخت آزمون به وضعیت خوابیده به پشت یا رو روی شکم یا به پهلو قرار می دهد. در طول آزمون ممکن است ازنوار یا باند کشی وبالش درجهت نگهداشتن وضعیت درست ویا باقی ماندن وضعیت قبلی استفاده شود.

ماده کنتراست مورد استفاده بستگی به نوع آزمون می تواند به صورت خوراکی یا تزریقی داخل وریدی ویا به صورت انما می باشد.به منظور تعیین وضعیت درست شروع اسکن ،تخت سریعاًبه داخل گانتری هدایت می شود.سپس تخت به آرامی در طول اسکن خارج می شود.ممکن است از شما تقاضا شود درطول اسکن نفس خودرا نگه دارید ؛هر حرکتی اعم ازنفس کشیدن وحرکت بدنی می تواند منجر به آرتیفکت روی تصویر شود و تصویر بصورت تارشدگی روی فیلم دیده می شود.

زمانی که آزمون تمام شد از شما تقاضا می شود تا زمانی که تکنولوژیست کیفیت تصاویر را تایید می کند،منتظربمانید.تصاویر باید کیفیت کافی برای درست تفسیر کردن را داشته باشد.این آزمون معمولاً 30 دقیقه طول می کشد.

درطول آزمون وبعد ازآن من چه چیزی را تجربه می کنم؟آزمون های سی تی اسکن معمولاً بی درد،سریع وآسان هستند. در سی تی هلیکال مدت زمان دراز کشیدن بیمار هنوز در حال کاهش است.

گرچه این آزمون خود باعث هیچ دردی نمی شود اما شاید ناراحتی بیمار ناشی از بی حرکت ماندن آن به مدت چند دقیقه باشد.اگرشما هنوز زمان سختی رابرای بی حرکت باقی ماندن پیش رو دارید یا درد مزمن ویا ترس از فضای بسته دارید،آنوقـت است که آزمون سی تی را استرس زا درنظر می گیرید.

شاید تکنولوژیست یا پرستار زیر نظرپزشک در جهت کمک به تحمل شما آرام بخش خفیف تجویز کند.شمااندکی درد فرو رفتگی سنجاق زمان تعبیه سوزن به رگ شما برای تزریق داخل وریدی ماده کنتراست به بدن احساس خواهید کرد.ممکن است درطول تزریق ماده حاجب، احساس گرم شدگی ،التهاب ویا احساس طعم فلز دردهان رابه مدت دقیقه تجربه کنید.برخی از بیماران ممکن است حساسیتی شبیه به احساس فوریت در ادرار را داشته باشند ولی این حس به زودی فروکش خواهد کرد.

گاهاً ممکن است به بیمار کهیر وخارش دست بدهد که می تواند با دارو برطرف شود.احیاناًاگر شما سرگیجه ویا احساس تنگی نفس داشتید پرستار ویا تکنولوژیست را در جریان بگدارید،چون این حالت ممکن ا ست نشانه واکنش شدید ماده حاجب باشد.پزشک رادیولوژی یا پزشکی دیگر جهت مساعدت باید بلافاصله دردسترس باشد.ماده حاجب خوراکی مزه ناخوشایند ولی قابل تحملی دارند.زمانی که انما می شوید ممکن است احساس پرشدگی  ویا احساس نیاز به دفع مایع ماده حاجب به شما دست بدهد.دراین مورد بیمار به مدت کوتاهی-نه زمان زیاد-احساس ناراحتی جزیی می کند.

تعدادی از بیماران درجهت ارزیابی عروق خونی وبررسی ارگانهایی مانندکبد،کلیه و پانکراس ماده حاجب داخل وریدی دریافت می کنند.زمانی که شما وارد گانتری می شوید چراغ های مخصوص درجهت اطمینان از وضعیت دهی صحیح شما استفاده می شود.

در سی تی اسکن های مدرن در طول پروسه اسکن ممکن است صدای وزوز یا تیک تاک گانتری درحال چرخش به دور بدن خود را بشنوید.شما درطول آزمون دراتاق تنها باقی خواهید ماند،گرچه درهمان زمان تکنولوژیست قادر به دیدن،شنیدن وصحبت کردن با شماست.دربیماران خردسال،والدین بیمار ممکن است لازم باشد دراتاق بمانند اما باید آنها اپرون (روپوش سربی) برای جلوگیری از تابش اشعه بپوشد.

بعدازآزمون شما می توانید به فعالیت های معمولی خودبرگردید. اگر به شما ماده حاجب تزریق شده باشدممکن است آموزش های مخصوص  مربوط به آن به شما داده شود.

چه کسی نتیجه راتفسیر می کند وچگونه می توانم به آنها دسترسی داشته باشم؟رادیولوژیست –پزشک متخصص تعلیم دیده در امر نظارت وتفسیر آزمون های رادیولوژی- تصاویر را تجزیه وتحلیل کرده وگزارش امضا شده ای به پزشک معالج اولیه شما یا پزشک ارجاع دهنده می فرستد که پزشک شما نتایج آزمون رابا شما درمیان خواهد گذاشت.

منافع این آزمون دربرابر مضرات آن چیست؟

منافع :

با استفاده از سی تی اسکن ، رادیولوزیست خبره می تواند:تعداد زیادی از عوامل درد شکمی را با دقت بالا مشخص کند ودرنتیجه درمان شما زودتر انجام شودونیازشما را برای انجام روشی تهاجمی از بین ببرد.

دردی که دراثر عفونت ویا التهاب پیش می آید آزمون سی تی می تواند با سرعت بالا،به آسانی وبادقت زیاد باعث کاهش عوارض جدی مانند پاره شدن آپاندیسیت ، دیورتیکول ودرنتیجه انتشار عفونت شود.

سی تی اسکن آزمونی دقیق، بی درد وغیرتهاجمی است.

مزیت اصلی سی تی اسکن درتوانایی به تصویر کشیدن آن برای استخوان،بافت نرم وعروق خونی به طور همزمان است.

برخلاف آزمون اشعه X معمولی ؛سی تی اسکن می تواند تصاویری با جزییات زیاد ازبسیاری از بافت های بدن مانند؛ریه ها،استخوان ها وعروق خونی به دست آورد.

آزمون های سی تی اسکن ساده وسریع هستند بنابراین در موارد اورژانسی سی تی می تواند آسیب های داخلی وخونریزی های وسیع را در جهت حفظ بقای حیات بیمار تشخیص دهد وآشکار نماید.

سی تی می تواند ابزار تصویربرداری موثر وباارزشی برای حوزه گسترده ای از مشکلات بالینی باشد.

سی تی اسکن درمقایسه با MR به حرکت کمتر حساس است.

اگر شما هرگونه وسیله کاشته شدنی در بدن داشته باشید برخلاف MR که نمی تواند مورد استفاده قرار بگیرد ،می توانید ازروش سی تی اسکن  بهره جویید.

سی تی اسکن تصاویر واقعی تهیه می کند که می تواند درجهت راهنمایی روش های تهاجمی کوچکی مانند بیوپسی(نمونه برداری بافتی) وآسپیراسیون باسوزن برای تعداد زیادی از نواحی بدن ؛مخصوصاً  برای ریه ها،شکم واستخوانها مفید واقع شود.

اندازه گیریها وتخمین های تشخیصی به دست آمده به وسیله سی تی ممکن است نیاز شمارا به پی گیری جراحی وبیوپسی جراحی را از بین ببرد.

بعداز ازمون سی تی هیچ گونه تابش وتشعشع باقیمانده دربدن نمی ماند.

اشعه X مورد استفاده در سی تی اسکن معولاً باعث هیچ گونه عارضه جانبی نمی شود.

مضرات:

همیشه یک احتمال اندکی از ایجاد سرطان ناشی از تابش زیاد اشعه وجود داردمعهذا فایده تشخیص صحیح به خطر آن می چربد.

دز تابش موثر این روش درحدود 10 میلی سیورت است که معادل تابش زمینه ای است که فرد به طور متوسط در مدت سه سال آنرا دریافت می کند.

زنان همیشه باید هرگونه احتمال حاملگی خود را به پزشک ویا تکنولوژیست و رادیوگرافی اطلاع دهند.

به طور کلی سی تی اسکن برای زنان باردار به علت خطر بالقوه برای جنین انجام نمی شود مگر اینکه ضرورت پزشکی ایجاب کند.

مادران شیرده باید زمان شیردهی خودرا به مدت 24 ساعت بعد از تزریق ماده حاجب به تعویق بیاندازند.

خطر حساسیت جدی به ماده حاجب یددار فوق العاده نادر است وبخش های رادیولوژی برای برخورد با این موارد تجهیزات مناسب را دارا هستند.

چون کودکان به تابش اشعه حساس هستند بنابراین باید درآنها ضرورت انجام اسکن به تایید رسیده باشد وازتکرار آزمون برای آنها خودداری شود مگراینکه انجام آن کاملاً ضروری باشد.

محدودیت های سی تی اسکن شکم ولگن چیست؟

افرادی که دارای هیکل بزرگ هستند نمی توانند از دهانه گانتری وارد شوند ویا ممکن است وزن زیاد آنها باعث خرابی دستگاه شوند.

سی تی شکم ممکن است به خوبی سونوگرافی سنگ های کیسه صفرا رانشان ندهند.

دربرخی موارد،اما نه همه موارد برای برخی از ازآبنرمالیهای کبد،آدرنال،کلیه،پانکراس،رحم وتخمدان ارزیابی وتشخیص آنها با MR ارجح تراز CT  است.

جهت مشاهده مقاله به زبان انگلیسی به روی آدرس اینترنتی زیر کلیک کنید

www.radiologyinfo.org