آنژیوگرافی به روش های زیراجرا می گردد :

1- اشعه X با استفاده از کاتترها (کاتتریسم آنژیوگرافی)

2- توموگرافی  کامپیوتری (CT)

3- تصویر برداری  تشدید مغناطیسی MRI))

در آنژیوگرافی تشدید معناطیسی  (MRA) ؛یک میدان  مغناطیسی  قوی ، امواج رادیویی  و یک کامپیوتر درپیوند با هم تصاویر با جزئیات بالا را به دست می دهند.در MR آنژیوگرافی اشعه X بکار نمی رود.این روش ممکن است با ویا بدون ماده حاجب انجام شود.ماده حاجب مورد استفاده تزریقی و از راه ورید بازو می باشد.

برخی از موارد کاربرد معمول این روش کدامند؟

MR آنژیوگرافی  برای تصویربرداری عروق خونی در نواحی کلیدی  بدن  شامل: مغز، کلیه ها ، لگن ، ساق پاها ،ریه ها ،قلب ،گردن و شکم  بکار می رود.

پزشکان در موارد زیر از این روش استفاده می کنند:

1- برای مشخص  کردن  بیماری  و آنوریسم  در آئورت سینه ای و شکمی  یا دیگر عروق اصلی  

2- برای  نمایاندن  بیماری آرترواسکلروزیس (تصلب شرائین ) در شریان کاروتید گردن که

 جریان  خون را به مغز محدود کرده  و باعث سکته مغزی  می گردد.

3- برای مشخص کردن  یک آنوریسم  کوچک یا ناهنجاری شریانی - وریدی  داخل مغز

4- برای مشخص کردن  بیمار آترواسکلروتیکی که شریانهای ساق پا را تنگ کرده و کمک در

 مواردی که به تداخلات داخل عروقی مانند جراحی می انجامد .

5- مشخص کردن  بیماری  در شریان  کلیوی  یا مشاهده جریان خون در جهت کمک  به پیوند کلیه

6- راهنمائی کردن جراحان  جهت ترمیم عروق خونی صدمه  دیده از قبیل ایمپلنت و یا ارزیابی یک استنت

7- مشخص کردن صدمه  حتی در یکی از شریانهای بی شمار گردن ، قفسه سینه ، شکم و لگن

 و یا اندامهای انتهائی بدن (مانند دست  و پا) در بیماران ترومائی

8- ارزیابی جزئیات تغذیه شریانی یک تومور قبل از عمل جراحی  و یا برآورد روش های

 پزشکی دیگر شامل؛ chemoembolization(

انسداد رگ با استفاده از یک ماده شیمیائی ) یا رادیوتراپی داخلی(براکی تراپی)

9- مشخص کردن انقطاع و انشعابهای آئورت سینه ای و شکمی و دیگر شاخه های اصلی آن

10- نشان دادن وسعت و شدت آترواسکلروزیس در شرائین کرونری

11- بعنوان کمک وطرح ریزی قبل از یک عمل  جراحی مانند عمل بای پس کرونری

12- نمونه خونی از وریدهای مشخصی از بدن  برای نشان دادن  بیماریهای غدد داخلی

13- تصویر برداری از شریانهای ریوی  برای نشان دادن  آمبولی ( لخته های خونی با منشاء

 وریدهای  ساق پا)

14- غربالگری اشخاصی که دچار بیماری شریانی هستند مخصوصا" بیمارانی که سابقه ی

 فامیلی بیماری یا اختلالات شریانی دارند.

من چگونه باید برای این آزمون آماده گردم ؟

-        ممکن است از شما خواسته شود یک لباس  مخصوص(گان) در طول این آزمون بپوشید و یا اگر لباس شما بطور مناسب گشاد و هیچ دگمه و اشیاء فلزی نداشته باشد به شما اجازه داده می شود که لباس خودتان را بپوشید .

-        دستورات درباره خوردن و نوشیدن قبل از آزمون MRI در موارد مختلف، متفاوت است . اگربه شما آمادگی خاصی نداده اند می توانید برنامه  عادی روزمره تان را دنبال کرده و داروهای معمولیتان را بخورید.

-        در MR آنژیوگرام ممکن است تزریق یک  ماده ی کنتراست بداخل جریان خون بیمار ضرورت پیدا کند.

-        رادیولوژیست  یا تکنولوژیست  ممکن  است از شما سئول کند که آیا شما آلرژی یا هیچ نوع حساسیت به مواد یددارو یا مواد کنتراست  رادیوگرافی ، داروها ، غذاها ، محیط  یا آسم  دارید یا نه ؟ اگرچه ماده ی کنتراست  مورد استفاده در آزمون MRI ( گادولینیوم ) مواد یددار  ندارد ولی احتمال ایجادواکنشهای آلرژیک وجود دارد که میزان آنها درمقایسه با  مواد کنتراست مورد استفاده در سی تی اسکن  کمتر است.

-        رادیولوژیست  باید همچنین  از هر نوع  بیماری جدید شما و اینکه تابحال تحت چه عمل جراحی قرار گرفته اید مطلع شود.

-        بعضی شرایط از قبیل بیماریهای کلیوی یا کبدی شدید ممکن است مانع انجام دادن آزمون MRI با ماده حاجب شوند.

-        زنان  باید همیشه  امکان  حاملگی خود را به پزشک  یا تکنولوژیست اطلاع دهند.

در بررسی اجمالی  که از سال 1980 بر روی بیمارانی که امتحانMRI  انجام داده اند صورت گرفته، هیچ گزارشی ازتاثیرات زیان آور برروی زنان باردار و جنینشان دریافت نشده است، معهذا بعلت اینکه جنین در معرض یک میدان  قوی مغناطیسی قرار خواهد گرفت زنان باردار نباید آزمون  MRI انجام دهند مگر اینکه  فایده ی بالقوه ای از MRI حاصل  شود که از خطرات بالقوه آن مهمتر باشد .

-        اگر شما در زمان شیردهی هستید شما باید از رادیولوژیست  بپرسید چگونه اقدام خواهید کرد زیرا امکان دارد دوشیدن شیرشما قبل از انجام MRI و استفاده آن تا 24ساعت  بعد از امتحان  ضروری گردد.

-        اگر شما دچار بیماری کلاستروفوبیا (ترس از اماکن بسته ) یا بیماری نگرانی می باشید از پزشک درخواست کنید برایتان  یک آرامبخش ملایم تجویز کند.کودکانی که از آرامبخش استفاده نموده اند باید تا 4ساعت از خوردن و نوشیدن پرهیز نمایند .

-        جواهرات و دیگر وسایل مشابه باید  قبل ازآزمون MRI درآورده شوند چون اینگونه وسایل می توانند با میدان مغناطیسی دستگاه MRI تداخل ایجاد نمایند( فلزات  و اشیاء الکترونیکی  نباید در اتاق MRI قرار گیرند .)

این وسایل شامل:

1- جواهرات،ساعت ، کارتهای اعتباری و سمعک؛  که احتمال صدمه دیدن تمام این وسایل وجود دارد .

2- سنجاق ، سنجاق سر، زیپ های فلزی و وسایل فلزی مشابه؛ که می تواند تصاویر MRI را از شکل طبیعی خارج کنند.

3- کاردندانی(دندان مصنوعی) و پروتزهائی که قابل خارج کردن هستند.

4- قلم و چاقوی جیبی و عینک

5- تزئینات بدنی

در بیشتر مواقع ، آزمون MRI  برای بیماران با ایمپلنتهای فلزی بجز برای تعداد معدودی کاملا"بی ضرر است .

اشخاصی که ایمپلنتهایی ازنوع ذیل دارند نمیتوانند MRI و یا وارد حوزه آن شوند مگراینکه صریحاً دستورانجام آن صادر شده و رادیولوژیست یا تکنولوژیست در جریان امر قرارگرفته باشند.

1- شوک و انقباض دهنده قلبی داخلی (Defibrillator) یا ضربان ساز قلبی ( (Pacemaker    

2- ایمپلنتهای گوش

3- بعضی از انواع کلیپسها مورد استفاده در آنوریسم های مغزی

اگر شما دستگاههای پزشکی یا الکترونیکی در بدنتان دارید باید به تکنولوژیست اطلاع دهید زیرا ممکن است آنها درآزمون  شما اشکال ایجاد نموده و یا ایجاد خطر نمایند . این دستگاههای پزشکی شامل موارد زیر بوده ولی محدود به این موارد نیستند .

* دریچه های قلبی مصنوعی

*پورتهای داروئی  تزریقی کاشته شده در بدن

* اعضای مصنوعی یا پروتزهای مفصلی فلزی

* تحریک کننده های عصبی کاشته شده

* سنجاق ، میخ ، صفحات فلزی یا گیره های جراحی

*دستگاه الکترونیکی کاشته شده مانند ضربان ساز قلبی

-        در کل وسایل فلزی بکار رفته در جراحی های ارتوپدی هیچ خطری در طول MRI ایجاد نمی نمایند معهذا درمواردیکه یک مفصل مصنوعی به تازگی تعبیه  شده، بهتراست از تکنیکهای دیگر تصویربرداری استفاده شود .

-        اگر وجود یک وسیله فلزی مورد تردید باشد انجام یک رادیوگرافی با اشعه X می تواند برای کشف وسیله  فلزی کمک کننده باشد .

-        همچنین بیمارانی که احتمال می روند اشیاء فلزی در قسمتهای مشخصی از بدنشان وجود داشته باشند یک رادیوگرافی قبل از انجام MRI ممکن  است ضرورت داشته باشد .

-        رنگهای استفاده شده درخالکوبیها که حاوی آهن  هستند ، ممکن است در طول انجام MRI گرمایشان بالارود ولی این مشکل بندرت اتفاق می افتد .

-        مواد پرکردنی دندانها و ابروها معمولا" بوسیله میدان مغناطیسی تحت تاثیر قرار نمی گیرند ولی آنها ممکن است درتصویربرداری از ناحیه صورت و مغز اشکال ایجاد کنند بنابراین بهتر است رادیولوژیست از وجود آنها با خبرباشد .

تجهیزات MRI به چه شکلی است؟

دستگاه رایج MRI یک دستگاه سیلندر شکل  بزرگ است  که بوسیله یک آهنربا دایره ای شکل احاطه شده است . شما بر روی میز متحرک  MRI دراز می کشید و به داخل مرکز آهن ربا سر می خورید .

بعضی ازدستگاههای MRI که سیستمهای تونل کوتاه (short- bore) نامیده می شود ، طوری طراحی شده اند که کاملا" شما را احاطه نمی کنند. سیستمهای دیگر در تمامی جهات باز هستند ( ( open MRIاین دستگاهها مخصوصا" برای بیمارانی که از جاهای بسته  ترس دارند و همچنین برای بیماران  خیلی چاق مفید هستند .

دستگاههای MRI جدید برای بسیاری از انواع  امتحانهای MRI ، تصاویری با کیفیت  بالا ارائه می دهند .

انواع  مشخصی از امتحانها نمی توانند با استفاده از open MRI انجام شوند.برای بدست  آوردن  اطلاعات بیشتر با پزشک خود مشورت کنید .

اتاق کار کامپیوتر(اپراتور) که تصاویر اطلاعاتی را پردازش میکند از اتاق اسکنر مجزا می باشد .

این دستگاه چگونه کار می کند ؟

برخلاف امتحانات مرسوم  اشعه X (رادیوگرافی )و توموگرافی کامپیوتری (CT-scan) ، MRI با تابش اشعه کارنمی کند . در حالیکه  در MRI: امواج رادیوئی ، در میدان قوی مغناطیسی ، محور پروتونهای چرخان را ( که  اتمهای هسته هیدروژن میباشند)  تغییر مسیر می دهد .

میدان  مغناطیسی  در بیشتر دستگاههای MRI بوسیله عبور جریان الکتریکی  از میان سیم کویلها تولیدمی شود .

کویلهای چه آنهائی که درداخل دستگاه نصب شده اند ، چه آنهائی که اطراف عضو مورد نظر قرار داده شده اند، امواج رادیوئی را فرستاده و و دریافت  می کنند وباعث تولید سیگنال بوسیله کویلها شده وسپس آشکارسازی می شوند.سپس  کامپیوتر سیگنالها را پردازش می کند و تولید یک سری تصاویر می کند که هر یک برش نازکی از بدن را نشان می دهد . سپس تصاویر مطالعه شده و از زوایای  مختلف بوسیله پزشک  تفسیر شوند ، رویهمرفته تفکیک  و جداسازی  بافت ناسالم بیمار از بافتهای سالم اغلب با MRI نسبت به اشعه X و سی تی اسکن و یا اولتراسوند راحتتر است .زمان ورود ماده حاجب به عروق خونی تصاویر آنها به وضوح به رنگ سفید روشن درتصویر دیده می شوند.

امتحان MRI چگونه انجام می شود ؟

این آزمون معمولا" بر روی  بیماران سرپائی انجام می شود. شما باید روی میز متحرک MRI قرار بگیرید . نوار و بالش مخصوص برای بی حرکت کردن و حفظ موقعیت صحیح در طول امتحان میتواند کمک کننده باشد .

دستگهاهای کوچک به نام کویل های مخصوص که قادر به فرستادن و دریافت کردن امواج رادیوئی هستند در اطراف و یا نزدیک  به محل مورد مطالعه بدن  قرار می گیرند .اگر یک ماده ی کنتراست برای امتحان MRI شما نیاز باشد، تکنولوژیست  یا پرستار یک لاین داخل وریدی بر روی دست  یا بازوی شما تعبیه  می کند .

شما به داخل تونل دستگاه MRI حرکت داده می شوید و تکنولوژیست اتاق را در طول امتحان MRI ترک خواهدکرد .

ماده ی کنتراست  بعداز یک سری اسکنهای اولیه بداخل ورید تزر یق و تصاویر بعدی بعد از تزریق ماده ی کنتراست  گرفته خواهند شد .

بعد از کامل شدن تصاویر ممکن است  از شما خواسته شود کمی منتظر بمانید چون احیانا" ممکن است تصاویر اضافی دیگری لازم باشد سپس لاین داخل وریدی از دست شما خارج می شود .

آزمون های MRI عموما" شامل سکانس های (توالیهای) متعددی ازتصاویر است  که بعضی از آنها ممکن است  چند دقیقه طول بکشد .کل آزمون معمولا" حدود 60-30 دقیقه زمان نیاز دارد .

در طول آزمون  و یا پس از آن من چه چیزهائی را تجربه خواهم کرد؟

بیشتر آزمون های MRI بدون درد می باشند ولی بعضی از بیماران از بی حرکت ماندن  در طول امتحان احساس ناراحتی می کنند و بعضی هم حسی از زندانی شدن را تجربه می کنند ( ترس از جاهای بسته ) ، بنابراین تسکین اینگونه بیماران که پیش بینی نگرانی آنها می رود، لازم است.

احتمال اینگونه موارد به کمتر از یک بیستم می رسد.

اگر در قسمتی از بدنتان که تحت آزمون MRI است ، احساس جزئی گرما کردید نگران نباشید چون این مورد طبیعی است ولی اگر احساس گرمای شما بیشتر شد، به رادیولوژیست یا تکنولوژیست  اطلاع دهید .

ضروری است که شما در طول آزمون در حالیکه تصاویر ثبث می شوند کاملا" بی حرکت باقی بمانید که معمولا" چندثانیه و یا چند دقیقه  طول خواهد کشید .

برای بعضی از انواع آزمون های MRI ممکن است از شما خواسته شود نفستان را حبس کنید . زمانی که تصاویر ثبت می شوند شما متوجه تصویربرداری خواهید شد چون صدای ضربت آهسته ( تپ تپ ) و یا صدای ضربت سنگین ( تلپ تلپ )را خواهید شنید و این زمانی است  که کویلها  پالسهای رادیوفرکانسی فعال شده را تولید می کنند .

شما می توانید در میان توالیهای تصویر برداری راحت باشید ولی از شما خواسته خواهد شد کماکان پوزیشین تان را حفظ کنید .

شما در طول تصویربرداری MRI در اتاق آزمون تنها خواهید ماند معهذا تکنولوژیست با استفاده از یک سیستم بلندگوی ارتباطی دو طرفه قادر به دیدن و شنیدن و صحبت کردن با شما خواهد بود .

بسیاری از مراکز MRI اجازه خواهند داد یکی از دوستان و یا والدین تان در اتاق بمانند .

ممکن است به شما سوراخ گیر گوش داده شود تا در طول امتحان صدای اسکنر را کاهش دهد .

بعضی اسکنرها موزیک  ملایمی دارند و برای گذراندن زمان  MRI به شما کمک  خواهند کرد .

موقعی که ماده کنتراست تزریق می شود احساس سردی و یا التهاب و گرم شدن برای 2-1 دقیقه طبیعی است .

سوزن داخل وریدی موقع تعبیه شدن و یا خارج شدن ممکن است مقداری شما را ناراحت کند و یا ممکن است محل مورد نظر کبود شده باشد و احتمال آسیب دیدن پوست  ناحیه تزریق به مقدار جزیی وجود دارد.

اگر شما هیچ گونه داروی مسکن دریافت نکرده اید، بعد از اتمام آزمون هیچ دوره استراحت و بهبودی لازم ندارید و شما می توانید فعالیتهای روزمره تان را از سر گرفته و رژیم معمولی تان را شروع کنید .تعداد معدودی از بیماران اثراث جانبی مواد کنتراست را تجربه می کنند که شامل حالت تهوع و درد موضعی می باشد.

خیلی بندرت، بیمارانی که به مواد کنتراست آلرژی دارند علائم کهیر، خارش چشمان و سایر واکنشهای دیگر را تجربه می کنند .

به مادران شیرده توصیه می شود تا 36 الی 48 ساعت پس ازآزمونی که با ماده ی کنتراست همراه بوده است ، ازشیردهی به نوازادشان پرهیز نمایند .

چه کسی نتیجه راتفسیر می کند وچگونه می توانم به آنها دسترسی داشته باشم؟

 رادیولوژیست –پزشک متخصص تعلیم دیده در امر نظارت وتفسیر آزمون های رادیولوژی- تصاویر را تجزیه وتحلیل کرده وگزارش امضا شده ای به پزشک معالج اولیه شما یا پزشک ارجاع دهنده می فرستد که پزشک شما نتایج آزمون رابا شما درمیان خواهد گذاشت.

.

فایده های MRI در مقابل خطراتش چیست ؟

مزایا:

-        این آزمون ممکن است  نیاز شما برای جراحی را حذف کند و اگر جراحی هم نیاز شد، جراحی می تواند بطور صحیح ترانجام گردد .

MRI-  یک تکنیک تصویربرداری غیر تهاجمی است  که شما در معرض اشعه X قرار نمی گیرید.

-        با استفاده از این روش ،تصاویر با جزئیات بالا ازعروق خونی و و جریان خون را خواهید داشت بدون اینکه  مجبور باشید از کاتترداخل وریدی استفاده نمائید که خطر آسیب دیدن  شریان را در پی  دارد .

MR-  آنژیوگرافی ارزانتر از کاتتریسم آنژیوگرافی است  .
-  حتی بدون استفاده از ماده ی کنتراست  ، MR آنژیوگرافی می تواند تصاویر با کیفیت بالا از عروق خونی ارائه دهد و این برای بیمارانی که مستعد به واکنشهای آلرژیک می باشند مفید است .

-         ماده ی کنتراست بکاررفته در امتحانات MRI نسبت به مواد یددار بکار رفته در آزمون های رادیوگرافی و سی تی اسکن  احتمال ایجاد واکنشهای آلرژیک کمتری دارند .

خطرات :

1- آزمون MRI هیچ خطری برای بیماران معمولی که دستورات ایمنی مناسب را رعایت می کنند ، ندارد .
2- درصورت تجویز داروی مسکن خطرات مربوط به آن وجود دارد . تکنولوژیست یا پرستار برای کم کردن این خطرعلائم حیاتی بیمار را مونیتورینگ خواهد کرد .

3-اگرچه میدان مغناطیسی قوی به تنهائی مضر نمی باشد ، ولی دستگاههای پزشکی کاشت شده دربدن که درون آنها فلز بکار رفته ممکن است باعث عملکرد بد دستگاه  و یا سبب ایجاد مشکلاتی دیگر در طول آزمون گردند .

4- در مواردی که ماده ی کنتراست تزریق  می شود یک خطر جزئی از واکنش آلرژیک وجود دارد . چنین واکنشهائی معمولا" ملایم اند و به آسانی بوسیله دارو کنترل می شوند .

5-فیبروز سیستمیک کلیوی(Nephrogenic systemic fibrosis) که بندرت اتفاق می افتد یکی از عوارض تزریق دوز بالای مواد کنتراست می باشد که در بیماران با عملکرد ضعیف کلیوی دیده می شود .

محدودیت های MR آنژیوگرافی کدامند ؟

برخلاف CT آنژیوگرافی ، MR آنژیوگرافی قادر نیست تصاویری از رسوبات کلسیم بگیرد.

وضوح تصاویر MR آنژیوگرافی هرگز به وضوح تصاویر بدست آمده با آنژیوگرافی مرسوم ، نمی رسد.

MRI عروق کوچک، مطمئنا" برای تشخیص و طرح ریزی برای معالجه کافی نمی باشند . بعضی اوقات ممکن است تفکیک تصاویر شریانها از وریدها با MR آنژیوگرافی مشکل باشد .اشخاصی که نمی توانند بی حرکت دراز بکشند یا نمی توانند به  پشت بخوابند ممکن است تصاویری با کیفیت پایین داشته باشند.

بعضی از آزمونهای MRI لازمه اش اینست که بیماران نفس خود را 15الی 25 ثانیه در یک زمان نگه دارندتا تصاویر خوبی بدست آید.

بنابراین تصاویر با کیفیت بالای تضمین شده را زمانی خواهیم داشت که شما قادر باشید در مدت زمان ثبت تصاویرکاملا" بی حرکت بمانید .

اگر شما نگرانی و یا احساس گیجی و یا احساس درد شدید دارید ، ممکن است  برای شما مقدور نباشد که درطول امتحان بی حرکت باقی بمانید.

 یک شخص خیلی بزرگ و چاق ممکن است از دهانه و ورودی دستگاه MRI معمولی نتواند رد بشود . 

وجود  یک ایمپلنت یا دیگر اشیاء فلزی اغلب تهیه تصاویر واضح را با مشکل روبرو می کنند و حرکت بیمار نیز درطول آزمون همین تاثیر را خواهد داشت .
اگرچه هیچ دلیلی برای باور داشتن مضرات MRI درمورد جنین وجود ندارد ،  معمولا" توصیه می شود زنان باردارMRI انجام ندهند مگر اینگه  وضعیت پزشکی شان ایجاب کند .

معمولا" از تزریق ماده کنتراست بخصوص در اوایل حاملگی اجتناب می گردد مگر اینکه مطلقا" برای درمان پزشکی ضروری باشد .

جهت مشاهده کامل مقاله به زبان انگلیسی به روی آدرس زیر کلیک کنید

www.RadiologyInfo.org